Leden in de spotlight: ShantyNederland

We maken graag nader kennis met de leden van Koornetwerk Nederland. Wat maakt deze leden uniek? Wat vinden ze zelf belangrijk om bij te dragen aan het (amateur)koorlandschap? Wat zijn hun successen en tegen welke uitdagingen lopen ze aan? Henk Pijnnaken is één van de oprichters van ShantyNederland. Hij vertelt onder meer over wat ShantyNederland heeft bereikt en wat shanty zingen zo bijzonder maakt.

Al vóór de oprichting van ShantyNederland in 2011 werd het Shantygenre vertegenwoordigd binnen Koornetwerk Nederland, toen nog VNK: via de ISSA (International Shanty & Seasong Assosiation). Henk Pijnnaken, 82 jaar, kende Bert Hobo – later de eerste voorzitter van ShantyNederland – uit de Nederlandse Shantywereld. Samen sloegen zij het pad in naar de afscheiding van de ISSA. Aanleiding was een aanvaring met toenmalig voorzitter van de ISSA. Laten we zeggen, een communicatie hiccup gevoed door de tegenstelling omfloerst Duits en recht-voor-z’n-raap Rotterdams.

Henk ambieerde geen bestuursfunctie binnen de nieuwe stichting, maar wierp zich op als PR man. Hoe kwam hij zelf in aanraking met shanty? En om te beginnen: wat zijn shanties?

Werkliederen op zee

Henk: “Het bijzondere aan shanty zingen is de saamhorigheid. Shanties stammen uit de tijd dat de scheepvaart nog niet gemotoriseerd was. De voorman, de shantyman, gaf op zeilschepen het tempo aan. Hij zong een paar regels en de rest viel in. Vergelijkbaar met hoe de blues ontstond op de katoenplantages in Amerika.

Van oorsprong hadden shantyzangers, scheepslui dus, geen geschoolde stemmen. Bladmuziek bestond niet, dus je moest goed luisteren. Iedereen zong op zijn manier mee. En zo werkt het nu nog steeds. Je luistert en probeert je stem te matchen in het geheel. Overigens is er later wel heel veel muziek op schrift gesteld, dat zit allemaal in ons archief.”

Altijd de ukelele mee

Henk heeft tot zijn 30e de wereld over gevaren, daarna kwam hij in de Rotterdamse haven terecht.

Henk: “Als ik aan boord was van een schip, had ik altijd mijn ukelele bij me. Ik speelde onderweg ook in nachtclubs, zeemansliedjes enzo. Toen ik aan wal kwam had ik al snel een band opgericht. En een vriend vroeg mij bij zijn shantykoor: de Helius Shanty Zangers in Hellevoetsluis. Ik speel banjo, ben solist en zanger. Zo ben ik in de shantywereld terecht gekomen.

Successen voor de shantymuziek

Een van de eerste dingen die ShantyNederland voor elkaar had was een agenda met alle festivals en openbare optredens. Maar er zijn ook successen die een langere adem nodig hadden. ShantyNederland was jaren bezig om de uitbetaling via de BUMA en de FEMU eerlijker te maken voor artiesten en schrijvers van shanty liederen. Henk: “In 2017 hebben we het repertoire opgevraagd van al onze koren. Dat zijn zo’n 10.000 records. Soms is er een nummer waar een paar noten aan veranderd zijn en dan staan er 300 mensen voor geregistreerd. De meesten hebben er dus weinig of niks aan gedaan. ShantyNederland heeft een eigen systeem opgetuigd, met 2850 records van alle nummers die onze koren zingen en daaraan gekoppeld de naam van de schrijver. Dat hebben we kunnen achterhalen via de BUMA.”

Opname in de immaterieel erfgoedlijst

In 2018 is Shanty zingen bijgeschreven op de Inventaris Immaterieel Erfgoed. Henk: “Het kostte best wat moeite om opgenomen te worden als immaterieel erfgoed. We moesten een dik boekwerk inleveren en we moesten onze kunsten laten zien. Nu hebben we een vitrine in het Openluchtmuseum in Arnhem. En daar hebben we ook een paar keer opgetreden.”

Aandacht voor de volgende generaties

“Een voorwaarde voor de opname is ook dat ons specifieke erfgoed toekomstbestendig moet zijn. We hebben veel aandacht voor de jeugd en educatie, met bijvoorbeeld een speciale jeugdpagina op de website. Daar vind je muziek, met achtergrondinfo per lied. Die pagina wordt veel bezocht. Daarmee faciliteren we ook onze leden, zodat zij weer nieuwe aanwas krijgen. We ondersteunen ook projecten vanuit koren die jeugd betrekken. Maar jeugd bekend maken met shanty blijft wel een aandachtsgebied .
We stimuleren onze leden daarnaast om shantymuziek en zichzelf als koor actief te promoten. Daar bieden wij ze handvatten voor. En wij zeggen altijd: zorg voor een beetje vrolijkheid! Laat je gezicht zien en profileer je!”

Optreden in de openbare ruimte

Shanty is bij uitstek een genre waarbij de openbare ruimte het podium is: tewaterlatingen, havendagen en andere maritieme evenementen. Henk: “Je moet tegenwoordig aan zoveel wetgeving voldoen rondom veiligheid. Het is lastig om een festival te organiseren dat voldoet aan alle eisen. De toegankelijkheid bewaren is dus wel een uitdaging. Wij proberen koren zo goed mogelijk bij te staan en te informeren. Daarom trekken we naast de ALV’s ook twee keer per jaar het land in, om ter plekke te bespreken waar koren tegenaan lopen.”

49% Watergerelateerd repertoire

Er bestaan shantykoren en koren die shanty en andere (zeemans)liederen zingen. Wanneer mag je als koor eigenlijk lid worden van ShantyNederland? Henk: “Tegenwoordig wordt er wel meer afgeweken van het oorspronkelijke repertoire en krijg je ook de Engelbewaarder, dat soort nummers. We zeggen bij ShantyNederland altijd dat je lid mag worden als je 49% watergerelateerd repertoire hebt. Je ziet nu steeds meer dat ook kleinere groepen, de folkgroepen, zich aansluiten.”
ShantyNederland heeft 300 leden, allen amateurkoren. Henk: “Ik hoop dat we als ShantyNederland verder gaan op de ingeslagen wegen en nog veel kunnen bereiken voor al onze leden en de Nederlandse Shanty wereld.”